تفسیر سوره اسراء
 

تفسیر سوره اسراء - جلسه یازدهم

961212
529
 
 
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
إِنَّ هَٰذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ وَيُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْرًا كَبِيرًا ﴿٩﴾ وَأَنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ أَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا ﴿١٠﴾ وَيَدْعُ الْإِنْسَانُ بِالشَّرِّ دُعَاءَهُ بِالْخَيْرِ ۖ وَكَانَ الْإِنْسَانُ عَجُولًا ﴿١١﴾

مسلّماً این قرآن به استوارترین [آیین] هدایت می کند، و به مؤمنانی که کارهای شایسته انجام می دهند مژده می دهد که برای آنان پاداش بزرگی است «9» و برای آنان که به قیامت ایمان ندارند عذاب دردناکی آماده کرده ایم «10» انسان همانگونه که [با شتاب] خواهانِ نیکی است، [به همان صورت و بدون توجه به عواقب امور] خواهان بدی است، و انسان [به سبب نادانی اش به سود و زیان حقیقی خود] بسیار شتابزده است «11»

هدایت گر چیست ؟
در مورد آیه ی 9 سوره ی اسراء و این مسئله که اشاره آیه به چیست که از آن به عنوان یک حقیقت استوار نام می برد؟ بحث های زیادی شده است. جدا از بحث های لغوی و ادبی می خواهیم ببینیم اشاره این آیه به قرآن است یا به اهل بیت علیهم السلام. زیرا این دو از جانب پیامبر صلی الله علیه وآله به عنوان هدایت گر معرفی شدند. در ابتدا کافی است از خود بپرسیم اگر منظور قرآن بوده است پس آیا هر کسی قرآن را به تنهایی ملاک و معیار قرار دهد هدایت می شود؟ آیا همه ی حقایق مربوط به رستگاری و سعادت را می توان در مواجهه مستقیم با قرآن از آن استخراج کرد ؟ قاعدتاً اگر بخواهید به صورت عقلانی و منطقی به این سؤالات پاسخ دهید در جواب می گویید "خیر". دلیل این پاسخ منفی کم اهمیت بودن قرآن و یا تنزل جایگاه آن نیست بلکه اشاره به نکته ی دیگری است و آن این نکته است که در صورتی ما می توانیم آنچه در حقیقت و ذات قرآن بیان شده است را بفهمیم که بتوانیم از منبعی مطمئن و مورد اعتماد معانی کلام خدا را دریافت کنیم، به عبارت بهتر مراجعه به کسی که علم قرآن را داشته باشد برای ما راه گشا و روشنگر خواهد بود و این منبع کسی نیست جز ائمه علیهم السلام.

ماهیت بشارت
از موضوعات دیگری که در آیه ی 9 به آن اشاره شده است بشارت به مؤمنان است. بشارت الهی به دو قسم می تواند بروز پیدا کند. شکل اول همان پاداش و جزایی است که هر فرد بر مبنای اعمال خود دریافت می کند که در واقع همان بهشت و نعمات موجود در آن است. قسم دیگر بشارت تحقق عقوبت و عذابی کسانی است که مؤمنان را آزرده اند و مورد ظلم قرار داده اند. همانطور که در روایات برخورد کرده ایم به این موارد که به ائمه علیهم السلام و اولیاء الهی ظهور حضرت حجت علیه السلام و انتقام از قتله ی اهل بیت علیهم السلام بشارت داده می شود.

چرا بشارت به عذاب ؟
در ادامه سوره به آیه ی 10 می رسیم و بحث بشارت به عذاب، اولاً دلیل اینکه با عنوان بشارت به آن اشاره می شود این است که منظور یاد آور تذکر گونه است؛ به صورتی که مخاطب متوجه گردد و نهیب بخورد تا به راه راست برگردد. ثانیاً دلیل اینکه برای چنین کسی که به تعبیر آیه به قیامت و معاد ایمان نمی آورد چیست ؟؛ دلیل آن از این روست که چنین باوری ریشه ی فطری دارد و در واقع انسانی نیست که چنین درکی در درونش وجود نداشته باشد، از این اگر کسی تسلیم این درک درونی نشود و در مقابل به ستیز و ایستادن در برابر آن اقدام کند گویی که در برابر خدا ایستاده و اعلان جنگ کرده است؛ از این رو چنین فردی مستوجب عذاب است.

عذاب، ترس یا دلگرمی ؟
بسیار دیده می شود که افراد در بحث هایی که پیرامون عذاب، اوصاف آن، دفعات تکرار آن در قرآن و ... سخن به میان می آید بلافاصله این تفکر و نگرش در ذهن و زبانشان جاری می شود که قاعدتاً خداوند مترصد فرصتی برای آن است که بنده ی خطا کار را گرفتار عذاب کند. این کاملاً یک نگرش بدبینانه و اشتباه است زیرا اگر خداوند اینگونه بود به دفعات تکرار نمی کرد و زنهار نمی داد که اینگونه عمل نکنید که عاقبت آن جز عذاب نیست. به عبارت بهتر خدایی که بیشتر از هر مطلبی بنده اش را متوجه عذاب می کند و او را نسبت به آن بیم می دهد در واقع نسبت به او رعفت و مهربانی فروانی دارد و اصطلاحاً دلش به حال او می سوزد و از این رو بی وقفه او را یاد آور می شود تا اینگونه از لغزش و سقوط او جلوگیری کند. زیرا اگر اینگونه نبود و خدا را ظالم می انگاشتیم دیگر نیازی نبود که هشدار دهد و شاید اصلاً جوری عمل می کرد که کسی بویی نبرد از وجود عذاب و آنگاه غافلگیرانه بنده اش را گرفتار عذاب می کرد. با این تفاسیر پس باید نسبت به خدا شاکر بود و قدر این رعفت و مهربانی بی اندازه را دانست.
 
 

دانلود فایل